Türkiye'nin önemini anlamak için ne tür kriterlere bakmak gerekir? Özellikle kriz dönemlerinde Amerikalı ya da Batılı büyük ülke temsilcilerinin Türkiye'nin önemi hatta vazgeçilmezliği konusunda söyledikleri alabildiğine yuvarlatılmış ifadeler bazı Türklerin yüreğini kabartmaya yetebilir. Hatta bu kadar ucuzlatılır ki İngiliz başbakanını mektubunda dear ifadesini kullanması bile, bir zamanlara başlığının altında "Türkiye Türklerindir" yazan gazetenin Türklüğünü hatırlatacak kadar sevindirici olabilir.

Türkiye her ne açıdan bakılırsa bakılsın büyük ve önemsenmesi gereken bir ülke. Ancak buradaki sorun Türkiye'yi hangi bakımdan büyük ve önemli sayıyor olmanızla ilgilidir. Örneğin 27 Şubat 2001 tarihli The New York Times gazetesinde Robert D. Kaplan'a göre Türkiye IMF'in eline bırakılmayacak kadar önemli bir ülke. Hatta yazar somut örnekler vererek Türkiye Asya krizinde benzer ekonomik sorunlarla karşılaşan Endonezya gibi ülkelerle karıştırmamak gerektiğini özellikle belirtiyor. Yaşanan krizini jeopolitik boyutu ekonomik boyutundan daha önemlidir.

Peki, Türkiye'yi bu denli önemli kılan unsurlar nedir?

Şüphesiz bu Ortadoğu uzmanı yazar için krizin Türk halkı için ne anlama geldiğini, buna ne türden çareler bulunması gerektiğini konusunda kafa patlatması beklenemez. Ancak, Türkiye'nin jeostratejik önemi ve önemli olduğu varsayılan unsurların sıralanışı ile bu tür krizlere neden olan siyasal yapıya ilişkin değerlendirmeler iyi analiz edilmeli.

Robert Kaplan'a göre Türkiye'nin askeri gücü büyük Ortadoğu (greater Middle East) projesinin en önemli siyasal unsurudur. Dicle ve Fırat gibi su kaynaklarının, demokrasiye geçen Kafkas ülkelerinin ekonomik damarlarının Türkiye'ye bağlı olması gibi nedenlerle, bu ülkenin zayıf düşmesi, I. Dünya Savaşı'ndan beri değişmeyen ve yapay olarak çizilmiş (artificial) Suriye-Irak sınırında yeni sorunların çıkmasına neden olabilir. Burada yapay sınır göndermesi aslında Türkiye'ye verilen önem kadar Türkiye'ye gönderilen bir tehdit olarak da yorumlanabilir.

Dahası Türkiye İsrail stratejik ittifakının 90'ların sonlarından itibaren Suriye'yi barış konusunda zorlayıcı bir unsur olduğu da unutulmamalı... Halen gündemde olan Saddam'ı devirme stratejisinin ya da Irak operasyonlarının Türkiye olmadan gerçekleştirilmesi düşünülemezdi.

Tüm bunlardan sonra gelelim sorunun yapısal nedenlerine. Huntington'a başvurularak, hızlı modernleşme sürecindeki toplumlarda görülen yolsuzluğun yaygınlaşması türünden bir çöküş olduğu tesbiti yapılarak kuramsal temel tamamlanmış oluyor. İhtiyaca karşılık vermeyen bürokratik yapının yerine başka sektörlerin devreye girdiği bir yolsuzluk dengesi üzerine kurulu siyasal yapı söz konusu.

Askerler zaman zaman yaptıkları çıkışlarla siyasal sistemin olgunlaşmasını engellediği, bir tür kefalet altında tuttuğu; siyasal sorumluluktan kaçındığı gibi bir görüş savrulduktan sonra; Türkiye'nin elinden kimin tutacağı sorusu soruluyor? Bu kadar önemli ve büyük bir ülkenin bir IMF memurunun insafına terkedilebilmesi düşünülemezdi ne de olsa. Türkiye bir Tayland değildi sonuçta. İşte bazı Türklerin gururunu okşayan anahtar ifadeler. Türkiye IMF'in insafına bırakılmayacak kadar büyük bir ülke.

Yazara göre, içerde siyasal irade kalmamış, yönetim doğrudan askerlere verilemeyeceğine göre yapılması gereken ABD Başkanı Bush'un olaya doğrudan el koyması. Bir tür yeni kolonyalizm. Ne de olsa sıradan bir IMF memurunun emrine girmekten iyidir!

Sonuçta savunulan bu görüşlerin bir makaleden ibaret olduğunu düşünüp fazla önemsemeyebilirsiniz. Ancak bir makale yazısı olmaktan çok burada ileri sürülen fikirlerin Türkiye'de nasıl karşılık bulduğu daha önemli. Eminim ki, "Türkiye Türklerindir" diyen pek çok kimse, Türkiye'nin böylesi gerekçelerle önemli sayılmış olması nedeniyle mutlu olmuştur. Türkiye'nin büyüklüğüne dair ABD kaynaklı yeni kanıtlar bulmuş olmaktan dolayı kendine güveni gelmiştir. Artık, krizlere alışarak krizleri aşabiliriz.

Türkiye gerçekten büyük ve önemli bir ülke. Fakat, büyük olmanızın gerekçeleri büyüklüğü nerede aradığınızda saklıdır.

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu