İslam: Zekatla yalnız Müslümanların mükellef tutulması sözkonusudur.

Akıl: Zekatın farz olma şartlarından biri de mükellefin akıllı olmasıdır.

Farz Olduğunu Bilmek: Zekatın farz olma şartlarından birisi de, farz olduğunu bilme sebep ve imkanının bulunmasıdır.

Zekat konusu malın nitelikleri

1) Tam Mülkiyet: Zekatın farz olmasının en önemli şartlarından birisi, malın mükellefin elinde tam mülkiyetle bulunarak dilediği gibi tasarruf hakkına sahip olmasıdır. Haram yollarla kazanılmış olan malların, bilinirse sahiplerine veya mirasçılarına geri verilmesi, bilinmezse -sevap beklemeksizin ve çok yakınlara harcanmaksızın- fakirlere tasadduk edilmesi gerekir. Haram ile helal karışmış ve ayırmaya imkan bulunmazsa, malın tamamı üzerinden zekat ödenir. Ortak mallarda mülkiyet ortakların hisselerine göre düzenlenir. Her ortağın nisabı, ayrı ayrı hesaplanır. Bütün ortakların hisseleri, nisabı doldurunca, hepsinin de zekat ödemesi gerekir.

2) Nisap: "Zekatın farz olması için tespit edilen en az miktar" demektir. Nisap, kişiyi zengin kılar ve ona bazı mükelleflikler yükler. Nisaptan az malı olanlar, zengin sayılmaz ve onların bu malları nisabı bulana kadar asli ihtiyaç olmakta devam eder. Temel ihtiyaç maddeleri, borçlar ve işle ilgili her türlü girdi, nisap hesabı dışında tutulur. Nisabın hesaplanmasında kural, aynı türden malları birbirine eklemektir. Kişinin elinde bulunmadıkça hayatını devam ettirebilmesi imkansız veya çok güç hale gelen ve zorunlu olarak sahip olunması gereken maddelere Asli veya Temel İhtiyaç, Havaic-i Asliye denmektedir. Temel ihtiyaçlar, bir sene süreyle mal sahibine tanınan istisna durumudur. Temel ihtiyaçlar için konulan ölçü, belli bir miktarla sınırlandırılmış olmayıp, her çağda ve yerde geçerli olabilecek esneklikte genel ilkeler olarak ortaya çıkmaktadır. Keyfi ve lüks harcamalardan kaçınmak şartıyla normal seviyedeki bir hayat sürmek için müslümanların yaptığı bütün harcamalar, zekattan istisna edilir. Zekat konusu malın, yıllık temel ihtiyaçlardan sonra nisabı bulması ve artıcı olması gerekir.

3) Nema(Artıcılık): Malın zekata tabi tutulabilmesi için gerekli şartlardan biri de artan, gelir ve kazanç sağlayan bir mal olmasıdır. Bakara: 2/219 ayetindeki "afv" (fazlalık) tabiri de buna işaret etmektedir.

4) Havelan-ı Havl (Takvim Yılı): Bir mükellefe zekatın farz olması için, nisap miktarı mala sahip olduktan sonra, malın üzerinden bir kameri takvim yılının geçmiş olması gerekir. Bu duruma, Havelan-ı Havl ya da Zekat Yılı adı verilir. Öşür için şart değildir, her hasatta ödenir. Takvim yılına tabi her zekat konusu için nisabın yılın başında ve sonunda bulunması gerekir. Yıl içindeki eksilme ve artışlar, sonucu değiştirmez. Bir kişiye zekat farz olduktan sonra, ödemenin geciktirilmesiyle veya -ne kadar uzarsa uzasın- sürenin geçmesiyle zekat borcu zamanaşımına uğramaz.