YAKUP KOCAMAN
Halktan kopuk dış ticaret politikası, Türkiye'yi soya ve ayçiçeği gibi yağlı tohumlarda her yıl 2 milyar dolarlık döviz kaybına mahkum etti. 1994 yılında, Dış Ticaret Müsteşarlığı yetkililerinin yağlı tohum üreticilerinin görüşünü sormadan Dünya Ticaret Örgütü'yle (DTÖ) imzaladığı anlaşma, Türkiye'yi yağlı tohumlarda dışa bağımlı hâle getirdi.

Soya üretimi dünya genelinde yüzde 400 artarken Türkiye'de 10 kat geriledi. Türkiye'de toprakların yarısına yakınında (35 ilde) ekilebilir raporu bulunan soya fasülyesinin önemli kısmı Adana ve Osmaniye'de üretiliyor. 1 milyon 300 bin tonluk yıllık ihtiyacımızın ancak yüzde 5'ini ekebiliyoruz. İhtiyacımızın yüzde 95'in tedarik ettiğimiz ABD'ye her yıl 350 milyon dolar ödüyoruz.

Halen yürürlükte olan 1994 yılındaki DTÖ anlaşmasına göre, buğday, mısır ve arpa gibi katma değeri düşük tahıllara uygulanan yüzde 180-200 oranındaki yüksek gümrük tarifesi, soya, ayçiçeği ve kolza gibi katma değeri yüksek yağlı tohumlarda sadece yüzde 21.4 oranında kaldı. Düşük gümrük vergisi için ülke içindeki yerli ve yabancı ithalatçıların da yoğun lobi yaptığı belirtiliyor. Bu durum ayçiçek ve soya yağlı tohumu ithalatını uçururken Türk tarımına da büyük darbe vurdu.

Neredeyse sıfır gümrük

Böylece Türkiye 1987'de 250 bin ton soya fasülyesi üretirken 2003'te 50 bin ton üretebildi. Yine devletin yaptığı 2010 yılı projeksiyonuna göre ise soya tüketimimiz 2010'da 3.5 milyon tona ulaşacak.

Yağlık tohum pazarının yüzde 57 ile gözde ürünü soya fasülyesi buğdayın ton fiyatı 110-120 dolar iken tonu 350-400 dolar arasında satılıyor. Bu da soyaya bitkilerin 'altın'ı rolünü biçiyor.

Bürokratın üreticiye danışmadan attığı imza, dışa bağımlılık getirdi

Konuyla ilgili görüşlerini aldığımız Adana Soya İreticileri Birliği Başkanı Suat Kalfa, "1994 yılında Dış Ticaret Müsteşarlığı yetkililerinin Fas'taki DTÖ toplantısında, üreticilerin görüşünü almadan yaptıkları anlaşma nedeniyle Türkiye soya ve diğer yağlı tohumların üretiminde tam manasıyla havlu atmıştır" şeklinde konuştu.

Dış Ticaretten sorumlu Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'e bir çağrıda bulunan Kalfa, "Kürşad Tüzmen'e iki çağrıda bulunuyorum. Önce, soyadaki yüzde 21.4'lük dış ticaret hadleri tam olarak uygulansın. Diğeri de soyadaki dış ticaret hadleri bir an önce yükseltilsin. Bakü-Ceyhan Boru hattı yılda 300 milyon dolar gelir getirecek diye Türkiye'nin tam 3 Cumhurbaşkanı ve bu dönemlerdeki bütün hükümetler uğraşırken sadece soya fasülyesine Türkiye yılda yaklaşık 350 milyon dolar bedel ödemekte. Bunun da yüzde 85-90'ını Amerikan Soybean'e ödemekte. Soya için Türkiye'de sadece pazarlama değil, lobi artı pazarlama yapılıyor" dedi.

Soya nerelerde kullanıyor ?

İşlenmiş soya ana yemeklerde et olarak kulllanılabildiği gibi kıymasından köfte de imal edilebiliyor. Tadı etten farksız. Soya ayrıca, süt, yoğurt, peynir, kemiksiz et, dondurma, dondurma külahı, pasta, kahve, salça, yağ, margarin, alkol, soya unu, ekmek, makarna, çocuk maması, hayvan yemi, yeşil gübre, plastik maddeler vb. ürünlerde kullanılabiliyor. Küspesinden hayvan yemi yapılıyor. Kolesterolü düşürdüğü, meme ve prostat kanserine karşı koruyucu etkisinin olduğu, kemik sağlığına iyi geldiği, hafızaya olumlu etkide bulunduğu biliniyor.

Türkiye'nin soya konusunda sayılı uzmanlarından Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden A. Nedim Nazlıcan, en basit hesapla Türkiye'deki günlük olarak arz edilen ekmeğe yüzde 5 oranında katılacak soya unu ile hem protein ihtiyacı karşılanır hem de soyanın kendine has özelliği olan geç bayatlama sayesinde ekmek israfı önlenerek yıllık olarak milyarlarca dolar tasarruf sağlanabilir önerisinde bulundu.