Sinema araştırmacısı ve öğretim üyesi İbrahim Türk, sinemamızın en fazla senaryo yazan ustası Bülent Oran üzerine bir kitap yayımladı. (Senaryo Bülent Oran, Dergâh Yay., Mart 2004, 428 sf.) Güzel bir kapak kompozisyonu ile okur karşısına çıkan kitabın iç düzeni itina ile hazırlanmış. Ayrıca çok sayıda fotoğraf esere belgesel bir nitelik katıyor. Kitabın sonunda yer alan "Bülent Oran filmografisi" büyük emek ürünü.

İbrahim Türk kitabını köklü bir aileden gelen Bülent Oran'ın hayat hikâyesi üzerine kurmuş. Önce kendisiyle belli ki uzun uzun konuşmuş. Bu konuşmalar yeri geldikçe metne dahil oluyor ve Bülent Bey'in samimi üslubu ile kitaba ayrı bir renk katıyor. Ardından arkadaşları ve meslektaşları ile konuşmalar yapmış. Bu konuşmalar da kronolojik kurguya katkıda bulunuyor.

Okuyucu bir yandan Bülent Oran'ın hayat hikâyesini öğrenirken, bir yandan da Türk sinema tarihinin son elli yılını senaryo yazıcılığı kulvarından takip etmiş oluyor.

Bu malzeme genişliği İbrahim Türk'e hem Bülent Oran'ın kişiliği, hem de bu kişiliğin mesleğine nasıl yansıdığını analiz etme imkânı veriyor.

Böylece Yeşilçam Sineması'nın yapısını kavrıyoruz.

1950-1970 arasında en parlak dönemini yaşayan, devletten hiçbir destek görmeyen, doğru-dürüst bir finansal yapı taşımayan bu sektör bunca zaman nasıl ayakta durmuş onu öğreniyoruz.

Bülent Oran'ın anlattıklarına istinaden şu söylenebilir: Yeşilçam'ı Yeşilçam yapan o dönem sinema seyircisinin eğilimleridir. Binden fazla senaryo yazmış olan Oran bu eğilimleri dikkatle izlemiş; filmlerin "iş yapması"nı en birinci gaye edinmiş, bu yolda her tür filme imza atmıştır. Seyirci eğilimi dağıtıcıyı, dağıtıcılar yapımcıları, yapımcılar da senaryo yazarını yönlendirmektedir. Sinemanın o yıllarda bu kadar tutulmasının asıl sebebi Türk halkının geleneksel temaşa sanatları ile kurduğu köklü ilişki olsa gerektir. Bülent Oran kitabın bir yerinde bunu açıkça dile getiriyor: "Sonradan başkalarına da mal edildi ama Türk seyircisi filmi kulağıyla izler, lafı benimdir. Bunu gözlemlediğim için benim yazdıklarımda çok laf vardır. Nereden çıkarıyorum peki? Sürekli, her türden insana filimlerle ilgili soruyorum. Yaptığım işlerden biri bu zaten. Ayakkabı boyattığım çok sevdiğim biri vardı. Kasımpaşa'da oturuyordu. Bir gün dedim ki, nasıl seçiyorsun filimleri? Dedi ki, abi biz paraya kıyamıyoruz. Bahçe sineması yanında bir çay yeri var. Oraya gidiyoruz çoluk, çocuk. Dinliyoruz filmi. Ha, bakıyoruz cafcaflı filim, ondan sonra gidiyoruz filme. Yani öyle seçiyor filmi... Konuşmaya düşkün bir ulusuz. Toplumumuzun gerçeği bu aslında, sinema da onu uyguluyor haliyle" (sf. 219).

Sinemamızın o yıllardaki toplumsal karşılığı "mahalle"dir. Mahalle kahvesi, mahalle camii, imamı, muhtarı, çeşmesi, karakolu, esnafı, bekçisi, kabadayısı, delisi, zorbası, mahallenin gülü henüz ayaktadır. Bu mahalle eğlence geleneğini tuluat tiyatrolarından, Orta Oyunu'ndan, Karagöz'den, Halk hikâyecilerinden, Meddahlar'dan, âşıklardan edinmiştir.

Bunların tamamı şifahî edebiyat ürünleridir. Gözden ziyade kulağa hitap ederler. Sözün inceliklerine, nükteye, mizaha, argoya, melodrama dayanırlar.

Ağlarken gülmek, gülerken ağlamak bu yapının temel karakteridir. Belki bu yüzden halk müziğimizde de, bir dertli uzun havanın arkasına neşeli-oynak bir türkü bağlanır. (Meselâ "Erzurum dağları kar ile boran"ın arkasına "Bu dere kumlu dere" bağlanır.)

Bülent Oran bu temelden hareketle Yeşilçam'ın en iyi diyalog yazan senaristi olmuştur. Geniş kitleleri yediden yetmişe ilgilendiren konuları seçmiş; Hint, Arap, Amerikan filimlerinden yaptığı adaptasyonları dahi alabildiğine yerlileştirmiştir. Kitap hakkında söylenecek çok söz var ama burada keselim. Başka pekçok sebep var ama biz "mahalle dağıldı, Yeşilçam sona erdi" diyelim.

Bülent Oran'a sağlıklar dileyelim.

MUSTAFA KUTLU

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu