NBA. Amerikan profesyonel basketbol ligi. Basketbolun zirveye taşındığı bir spor organizasyonu. Olimpiyatlarda ilk kez profesyonellerin de katılmasına izin verilince tüm dünyanın seyretmeye doyamadığı "rüya takımı" doğuran lig. Son yıllarda Hedo (Hidayet Türkoğlu) ve Memo (Mehmet Okur) sayesinde Türkiye'de de takip edilmeye başlayan NBA, belki de dünyanın ekonomiye en çok konu olan sporuna ev sahipliği yapıyor. Şu sıralarda play-off'ların oynandığı ligi iktisatçılar için ilginç yapan iki özelliği var.

Bunlardan ilki, NBA basketbolunda takip edilen verilerin çokluğu. NBA tarihi boyunca yapılmış tüm maçlarda oynayan tüm oyuncuların attıkları basketler, yaptıkları asistler, çaldıkları toplar, top kayıpları ve faullerin hepsi kaydediliyor. Bunlar, tarihi bir ölçüde koçlara ve takımlara ait diğer istatistiklerle birleştiriliyor. Oluşan bu veritabanı, istatistikçiler için muazzam bir kaynak. Bugün bu istatistikler, hem oyuncuların değerini, hem de bahis ve muhtelif şans oyunlarının muhtemel getirilerini hesaplamak için kullanılıyor. Herhangi bir maçı seyrederken, spiker bir anda hiç akla gelmeyecek bir istatistik önünüze atabiliyor bu verilerden hareketle. Seyrettiğiniz takımın deplasmanda oynadığı son yirmi maçında o anda kortta bulunan beşli ile nasıl bir performans sergilediğini veya takımın ilk yarıyı kaybettiği halde kaç kere maçı aldığını hatırlatabiliyor spiker.

Bu istatistiklerin tümü kamuoyuna yansımıyor. Kolaylıkla takip edilebilen ölçütlerin dışında, bir oyuncunun, bir takımın, bir koçun, hatta komple bir sezonun seyrine ilişkin yığınlarca başka istatistikî bilgi de devamlı gözlemleniyor NBA'de. Bu sayede özellikle, takımların yönetici ve koçları, takımlarının eksik yönlerini değerlendirebiliyor, oyuncuların artılarını ve eksilerini net bir şekilde görebiliyor ve takımını buna göre oluşturmaya çalışıyor.

Ancak insanın merkezde olduğu sporda istatistiklerle fazla hemhal olmanın iki eksisi var. Bunlardan ilki, insan psikolojisi ile ilgili. Bir maçta muhteşem oynayan bir oyuncunun ikincisinde esamisi bile okunmayabiliyor. Hesaba ne ölçüde katılabileceği şüpheli olan bu eksinin yanı sıra, ortada çok daha sistematik bir yanlışlık daha var. O da, takip ettiğiniz ve değerlendirmeye aldığınız verilerle kurduğunuz modelin ne ölçüde anlamlı olduğu meselesi.

Sonuç itibariyle, bir oyuncunun maç sırasında istatistiklere yansımayan yığınlarca hareketi, maçın kaderini etkileyebiliyor. Sözgelimi, Indiana Üniversitesi'nde istatistik ve işletme profesörü olan Wayne Winston'a göre, topun dışarı kaçmasını engellemek, pas vermek, sert bir defanstan sıyrılmak, baraj yapmak, defansı üzerine çekmek, koridor oluşturmak gibi birçok hareket, maçı ve oyuncuları değerlendirirken istatistikî açıdan kayda alınmıyor. Bunları maçın tazeliği içinde yorumcular görebilse de, bunlar kayda geçmediği sürece uzun vadede değerlendirmelere giremiyor. Dahası, iyi bir takımdaki bir oyuncu ile kötü bir takımdaki aynı kalitedeki oyuncu mevcut sistem yüzünden farklı seviyelerdeymiş gibi algılanabiliyor. Winston'un hazırladığı sistem, herhangi bir anda oynayan oyuncuyu değerlendirirken, o anda kortta bulunan diğer oyuncuları da değerlendiriyor. Tabir caizse, oyuncu oyundan ve atmosferden koparılmadan tartıya vuruluyor.

İktisadi modellemelerde genellikle unutulan bu tarz bir yaklaşım sonucu, NBA'de mevcut sezonda oynayan en değerli oyuncuların başında ilginçtir, Hidayet geliyor. Oysa Hidayet, son zamanlara kadar takımda bir sakatlık yoksa ilk beşe giremiyordu bile. Bunu nasıl yorumlamalı? Koçu Hidayet'in değerini bilmiyor mu? Yoksa Hidayet ancak bu tarzda oynadığı zaman mı bu kadar değerli olabiliyor?

Bu örneği, istatistik ile modellemenin ne kadar gerçekle uyuşup uyuşmadığını göstermek için verdim. Matematik, istatistik ve ekonomi, insanın faaliyet alanlarını anlamamıza ve değerlendirmemize imkân sağlayan araçlardır. Bunlara sıkı sıkıya sarılmak, bizleri yanlış yöne sevk edecektir. Kurduğumuz modelin eksikleri, öngörü yeteneğinin sınırları ve bizim modelin sonuçlarını nasıl yorumladığımız, çoğu zaman bizatihi modelin kendisinden daha önemli olabiliyor. Bu da insan olmanın, insan aklının koyduğu sınırları tanımaz coşkusundan kaynaklanıyor herhalde.

NBA, bir başka açıdan da ilginç. Onu da yarın ele alalım.

MELİKŞAH UTKU

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu