SÖMÜRGECİLERİN KORKUSU

Oysa, bu ilgi, tamamen temsil edilen makamla alakalıydı: Eğer temsil ettiği halifelik makamının hakkını vermek istiyorlarsa tabii olarak Asya'da, Avrupa'da, Afrika'da, hatta Amerika kıtasında bulunan Müslümanlarla yakından temas kurmak durumundaydılar. Bunun kendi görevlerinin bir gereği olduğu şuurunu taşımaları yanında bu uzak bölgelerdeki Müslümanlar'ın da bizzat talebiyle gerçekleşiyordu. Ancak altı asır boyunca elde edilen tecrübeler ışığında sadece din kardeşleri değil, herhangi bir insan adaletsizliğe maruz kaldığında kim olduğuna bakılmadan kendileriyle ilgilenilmekteydi. Sarayın menfaati için, kendi Müslüman tebaası için başkalarının hakkına asla el uzatılamazdı. Hele hele yabancı toplumların yaşadığı yurtları ellerinden alınarak başta insan unsuru olmak üzere yeraltı ve yerüstü kaynakları sorumsuzca kullanılamazdı. Böyle olduğu için sömürgeciliğin önünde büyük bir engeldi. XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın başında yeni kurulan sömürge düzenlerinin devamı için Osmanlı'nın varlığı ciddi bir tehlike idi. 1884'te Osmanlı ülkesini gezen bir Fransız seyyah Avrupa'da edindiği Osmanlı tasavvuru ile bizzat gelerek edindiği tecrübe arasında hiçbir benzerlik olmadığını görmüştü. Topraklarında Hıristiyanların ve Musevilerin huzur içinde yaşadıklarını, Arap yarımadasındaki medeniyetten uzak kabilelerin bile kendileriyle bir Osmanlı idarecisi muhatap olduğunda huylarından nasıl vazgeçtiklerini büyük bir hayranlıkla müşahede etmişti. Osmanlı'nın gayri müslim tebaasına adilane ve tahammül sınırlarını zorlayan yaklaşımına hayranlığını gizleyememişti. Kendi medeniyet anlayışını idaresi altındaki her yerde aynı anda yaymaya çalışması herkese karşı ortak tavır sergilediğinin bir işaretiydi. Anadolu'ya bir meslek okulu açmışsa aynısını Yemen'e, Trablusgarp'a, Beyrut'a açmaktaydı. Bugün anadil konusunda Türkiye'ye meydan okuyan Avrupalılar'ın ağzından eski sömürgelerinde kendi dillerinin hâlâ niçin öğretildiğiyle ilgili en ufak bir ifade duyamayız. Çünkü Afrika yerlilerinin anadilleri onlar için dil sınıfından bile kabul edilmemektedir. Osmanlı topraklarındaki en küçük toplumların konuştuğu diller bugün hâlâ konuşulmaya devam ediliyorsa, inançları hâlâ yedi asır önceki gibi muhafaza edilmişse bunun gerçek sebebi, Fransız seyyahın da fark ettiği gibi Osmanlı medeniyetinin, idaresi altındaki toplumunun tamamını bir bütün halinde görmesinin bir sonucudur. Haliyle onu parçalara ayırmadığı için birini diğerinden üstün tutma gibi bir anlayışı da olamazdı.

Geri dön

Yazdır

Yukarı