MEHMET KOÇAK / SREBRENİTSA
İkinci dünya savaşından sonra Avrupa'da yaşanan en büyük insanlık faciası 'Srebrenitsa katliamı' 10. yıl anma merasimlerine 51 devlet temsilcisi ve 670 sivil toplum kuruluşu ile 50 bini aşkın Boşnak katıldı. Dünya televizyonları katliamın 10. Yılı nedeniyle düzenlenen törenleri canlı yayında ekranlarına taşıdılar. Ayrıca, BM, NATO ve AP merkezlerinde yapılan anma toplantılarında vahşet kınandı.

Anma töreninde Türkiye'yi Dışişleri Bakanı Abdullah Gül başkanlığında kalabalık bir heyet temsil etti. Türkiye Bosna hersek Parlamentoları Dostluk Grubu Başkanı Hüseyin Kansu ve beraberinde bir grup milletvekili heyeti, eski Bakanlardan Hasan Celal Güzel ve çok sayıda aydın ve sivil toplum kuruluşu temsilcisi de katılanlar arasında yer aldılar.

10'uncu yıldönümü anma törenlerine katılmak üzere Bosna'nın güneyindeki Srebrenitsa kasabasında gelen üst düzey yetkililer arasında AB Genişleme Komiseri Olli Rehn de yer aldı. BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ı temsilen Mark Malloch Brown, BM Uluslararası Savaş Suçluları Mahkemesi Başkanı Therodor Meron da törene katıldı. Sırbistan Devlet başkanı Boris Tadiç ve Hırvatistan Cumhurbaşkanı Stipe Mesiç, Arnavutluk Cumhurbaşkanı Alfred Mojsiju, Sırbistan-Karadağ Birleşik Devleti Cumhurbaşkanı Svetozar Maroviç, ABD İnsan hakları ve Savaş Suçlularını araştırma Bakanı Pjer Rısar Prosper, Dünya Bankası Başkanı ve eski ABD Savunma Başkan Yardımcısı Paul Wolfowitz Polonya eski Başbakanı Mazor Mazovjecki, İngiltere, Fransa, Bulgaristan, İsveç, Slovenya ve Makedonya Dışişleri bakanları ülkelerini temsilen katıldılar.

Tadiç'in elini sıkmadılar

Uluslararası heyet tarafından atanan ve Bosna Hersek'te en yetkili kişi olarak tayın edilen 'Yüksek Temsilci' Paddy Ashdown, çeşitli ülkelerin Bosna Hersek'te görev yapan 60 insani yardım kuruluşunun temsilcisi, Avrupa Barış Gücü EUFOR ve NATO temsilcileri ile 22 ülkenin büyükelçisi merasimde hazır bulundu. Bosna'daki sözde Sırp Cumhuriyeti (SC) Cumhurbaşkanı Dragan Caviç ve diğer üst düzey Bosnalı Sırp yetkililerin de törene katıldığı dikkati. Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç korumalar eşliğinde merasim alanından protokolde ayrılan yerine geçerken, ağlaşan 'Srebrenitsa anaları'na yaklaşarak başsağlığı dileyerek uzattığı elini alaşan analar sıkmayarak protesto ettiler.

10 yıldır gözyaşları dinmedi

Tören Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Boşnak Müslümanlar temsilcisi ve rahmetli Aliya İzzetbegoviç'in kurucu lideri olduğu demokratik Eylem partisi SDA Genel başkanı Süleyman Tihiç'in açılış konuşmasıyla başladı. BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın kurmay başkanı Mark Malloch Brown, Annan adına bir mesaj okudu . ABD eski savunma Bakanı ve halen Dünya Bankası başkanı olan Paul Wolfowitz İngiltere Dışışleri Bakanı Jack Straw, ABD Başkanı Bush'un mesajı törene gönderdiği özel temsilcisi tarafından okundu. BM Uluslararası Savaş Suçluları Mahkemesi (ICTY) başkanı Therodor Meron, Srebrenitca Belediye Başkanı Abdurrahman Malkiç birer konuşma yaparak Srebrenitsa'da gerçekleşen anma merasiminin insanlık adına ne anlam taşıdığı dile getirildi.

Gözyaşları sel gibi aktı

Acıların yeniden tazelendiği anma gününde gözyaşları sel oldu. Katliamda öldürülenlerin anaları tarafından kurulan 'Srebrenitsa anaları' adlı kuruluş adına okunan bildiri ve Dünya şairleri tarafından son 100 yılın şiiri olarak ödüllendirilen Aliya İzzetbegoviç'in danışmanlarından ve Bosna Hersek'in milli marşi'nin yazarı Dr. Cemalettin Latiç'in yazdığı ve Srebrenitsa'da yaşanan vahşeti seslendiren "Srebreniçki İnferno" yani Srebrenitsa Cehennemi adlı şiir dinleyenlerin okunması sırasında on binler hıçkırıklarla ağladı.

Karadziç ve Mladiç nasıl bulunamadı!

Srebrenitsa katliamından kurtulan Boşnaklar hala, BM Savaş Suçları Mahkemesi tarafından Srebreniça katliamı ve 43 ay süren Saraybosna'nın kuşatmasındaki savaş suçlarından haklarında dava açılan Karadziç ve Mladiç'in tutuklanmasını bekliyor. Katliamdan kıl payı kurtulan Mevludin Oriç, "Hala nasıl oluyor da onları yakalayamıyorlar. 10 yıl uzun bir süre" diye tepki gösterdi. Katliam günü olay yerinde Mladiç'i bizzat gördüğünü belirten Oriç, acılarının devam ettiğini söyledi ve "Eğer bir gün Lahey'de yargılanırsa Mladiç'ten toplu mezarların nerede olduğunu söylemesini istiyorum. Çünkü babam hala kayıp" dedi. BM'nin eski Yugoslavya Savaş Suçları Mahkemesi'nde açılan davada şimdiye kadar katliamla ilgili olarak 19 kişi suçlandı. Bunlardan 6'sı hakkında mahkumiyet kararı verildi. 10'u halen yargılanıyor veya yargılanmayı bekliyor. Mahkemede mahkum olan en üst düzey Sırp yetkili, Sırp ordu komutanlarından Radislav Krstic. Krstic 2004'de, "soykırıma yardım etmek ve soykırıma katılmak" suçlarından 35 yıl hapse mahkum oldu. Soykırımla suçlanan, savaş sırasında Bosnalı Sırpların lideri Radovan Karadziç ve Genelkurmay Başkanı Ratko Mladiç dahil 3 kişi halen aranıyor.

NATO ve BM başarılı olamadı

Amerikalı eski diplomat Richard Holbrooke, uluslararası toplumun, Avrupa'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra gördüğü en büyük katliam olan Srebrenitsa katliamını önlemekte başarısız olduğunu belirtti. Törene katılan Amerikalı eski diplomat Richard Holbrooke burada yaptığı açıklamada, "Srebrenitsa, hiçbir zaman olmamalıydı. Srebreniça, NATO ve BM barışı koruma gücü askerlerinin başarısızlığıdır" dedi. Bosna-Hersek'te yüzde 51 toprakla Boşnak-Hırvat Federasyonu, yüzde 49 toprakla Bosna Sırp Cumhuriyeti'ni oluşturan ve temelli barış getiren Dayton Antlaşması'nın (21 Kasım 1995) mimarı sayılan Holbrooke, "Karadziç ile Mladiç yakalanmadan görev tamamlanmayacaktır" dedi. İngiltere Dışişleri Bakanı Jack Straw da yaptığı açıklamada, bu katliamın, on yıl önce bu katliamı önleyemeyen uluslararası toplumun "utancı" olduğunu belirtti.

Ölenlerin kesin sayısı bilinmiyor

10 yıl önce işlenen katliamda öldürülen Boşnakların kesin sayısı bilinmiyor. BM'nin eski Yugoslavya Savaş Suçları Mahkemesi savcısı, 7 ila 8 bin kişinin öldürüldüğünü belirtirken, Bosna Sırplarının hükümetinin hazırladığı bir raporda ölü sayısı 7 bin 779, Boşnak hükümetinin raporunda ise 8 bin 374'den fazla olarak gösteriliyor. Şimdiye kadar Srebrenitsa etrafında 42 toplu mezar bulunarak açıldı. Uzmanlar 22 bölgede daha toplu mezar olduğunu tahmin ediyor. Şimdiye kadar 2 bin 70 kurbanın kesin kimlik tespiti yapıldı. 7 binden fazla ceset torbasında ise parçalanmış ceset parçaları kesin kimlik tespiti için bekletiliyor. Cesetler toplu mezarlara atılırken buldozerler tarafından parçalandığı için kimlik tespiti çok zor. Ayrıca Sırplar katliamı gizlemek için bazı cesetleri ilk gömüldükleri toplu mezarlardan çıkarıp, başka yerlere tekrar gömmüşler.

8 bin sivili acımasızca katlettiler

İç savaş sırasında Birleşmiş Milletler'in "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa'da 10 yıl önce katledilen 8 bin kişi anılırken, katliamdan kurtulanlar hala adalet bekliyor. Uluslararası kuruluşlara göre, o dönemde BM'nin güvenli bölge ilan ettiği Srebrenitsa'nın 11 Temmuz günü Sırp güçlerinin eline geçmesinden sonra, kentte çoğu sivil erkeklerden oluşan 8 bin kadar kişi ya kent içinde kurşuna dizilerek ya da kaçarken vurularak öldürüldü. Katliamdan kurtulan kişiler, Srebreniça'da BM'nin Hollandalı askerlerinin kent çıkışındaki üssünün çevresinde, ormanlarda ve çevre yollarda Sırp güçlerinin Boşnakları katlettiğini anlattılar.

300'den fazla toplu mezar var

10 yıl içinde Srebrenitsa ve çevresinde bulunan toplu mezarlarda binlerce kişinin cesedi çıkarıldı. Bosna Hersek'in tamamında ise 300'den fazla toplu mezarda 16 bin 500 kişinin cesedi çıkarıldı. Srebrenitsa katliamının ve Bosna'daki diğer savaş suçlarının sorumlusu Sırpların eski siyasi lideri Radovan Karadziç ve Genelkurmay Başkanı Ratko Mladiç ise hala özgür.

Kimliği belirlenen 610 kişi defnedildi

Bosna Hersek Diyanet İşleri Başkanı Reisul Ulema Prof. Dr. Mustafa Ceriç'in yönettiği dini törende 50 bin insan toplu olarak kıldığı öğle namazı ve cenaze namaza sonrası toplu defin gerçekleşti. Merasimde Sırp çentikleri lanetlenirken BM, NATO ve olaylara seyirci kalan AB de en çok eleştirilen kurumlar oldu. Merasimde ençok konuşulan konu ise katliamların baş mimarı kabul edilen ve halen BM Savaş Suçluları Mahkemesi tarafından aranan Bosnalı Sırp lider Radovan Karadziç ve onun komutanı Ratko Mladiç'in 10 yıldır bulunamaması oldu.