Mustafa Bülend Ecevit, 28 Mayıs 1925'de Beşiktaş'da Valideçeşme semtindeki Pembe Köşk'te dünyaya gelmişti. "Doğumu babasının arkadaşı Dr. Tevfîk Remzi Kazancıgil yaptırmıştı. Güzel Sanatlar Akademisi, o zamanki adıyla Sanayi-i Nefîse mezunu Nazlı ile İstanbul Adlî Tıbbı'nda stajyerlik yapan Dr. Fahrî Ecevit'in ilk ve son evlâdları olarak... Babasından çok annesine benzetilirdi küçük Bülend. Çocuk daha dört aylıkken, İstanbul'da'ya taşınmışlardı." Küçük Mustafa Bülend artık okul çağına gelmişti. Gelmişti ama, 'ibtidâi'ye değil, "ilkokul"a gidecekti. Çünkü Mustafa Şükrü Efendi ile torununun yaşadıkları devir çoktan değişmiş, yeni bir sisteme, yeni bir değişime girmişti memleket. Artık Mustafa Bülend okulda "elif, bâ" yerine "a, b" demeye başladı.

Eğitim yuvaları medreselerdi

Mustafa Şükrü Efendi küçüklüğünde sarıklıların önünde diz çöküp okumaya başlamıştı. Hocaları sakallı idi. Ders okuma yeri camilerdi, medreselerdi. Daday'da, Kastamonu'da ve en nihayet İstanbul'da hep dedenin karşısına medreseler çıkıyordu. Eğitim yuvaları camilerdi. Bütün tahsîl müddetince sarıklı, cübbeli mollalarla kaynaşmıştı. Küçük Mustafa Bülend artık bunları göremiyordu. Görmesine de imkân yoktu. İlk mektep ne de olsa Türk talebeleri ile dolu idi. Ama ne zaman Bebek'teki Amerikan Robert Koleji'ne girdi, işler değişti. Burada her gün papazlarla karşı karşıya geliyordu. Türkçe'den çok İngilizce konuşulurdu. Kolejin genel direktörü'nden mektebin berberine kadar hepsi Hristiyandı. Disiplin amiri Allen, felsefe öğretmeni Seelye, Larsen gibi öğretmenlerin yanında Türk öğretmenler çok azdı. Sınıflar Rum, Ermeni ve Musevî çocuklarının hakimiyeti altındaydı. En çok borusu öten de musevîlerdi. Genç Bülend'in "Eco" adını aldığı bu Kolej tâ 1853'lerde kurulmuştu. 1851'de arsası satın alınmış, bina yapıldıktan sonra altı öğretmen ve dört öğrenci ile eğitime başlamıştı.

Batıcı aydınları yetiştiren okul

Bu kolej son devirde yetişen Batıcı aydınların çoğunluğunun fikir kaynağı olmuştur. İlk adımların atılması tarihî bir kinin, geçmişe ait bir intikamın alınması esasına dayandığı söylenir. Osmanlılar Bizans'ı yıkıp İstanbul'u almaları Anadoluhisarı'ndan geçip Rumelihisarı'na geçmesi şeklinde olması, Hıristiyanları bu yolu takible fikir ve inanç yönüyle Osmanlı'yı yıkma hedefleri bu kolejle gerçekleşeceği varsayımı ortaya atılmıştır. "Robert Kolej"de işte genç Bülend de okumuş ve mezun olmuştur. Genç Bülend kolej hayatında dedesinin yetiştiği eğitim ve öğretim safhasından habersiz olarak hep yabancıları okumuş, Müslüman olmayanlardan ilham almıştı.

Dede Arapça, torun İngilizce öğrendi

Dede anadilinden sonra Arapça, torun ise İngilizce öğrenmişti. İlki İslâm'la, diğeri ise bu inancın dışındaki düşünce ve inanç sistemleri ile yoğrulmuştu. Eco gençlik çağlarında Hind Felsefesi'ni okumuş, Tagore'a sanat dünyasını kaptırmış, mistik hayatını ona adamıştı.  Batı'dan şair ve eleştirici Eliot'a tutuldu. Eserlerinden tercemelery aptı, Tagor'dan olduğu gibi. Bu atmosferde Ecevit şiir de yazmaya başladı. Aldığı kültürün izleri de şiirlerinde görülüyordu. Torun "diploma", dede "icazet" aldı. Mustafa Şükrü Efendi'nin 1880'de aldığı icazet-nâme gözden geçirilse dedenin dayandığı kültür farkının torunla aykırılığı ortaya çıkar:

İcazetnâme Allah'ın adıyla başlar. İlk cümlesi de "Alemleri ulema ile süsleyen Allah'a hamdolsun." şeklindedir. İkinci cümle de şu şekildedir: "O âlimleri peygamberlere mirasçı kıldı." bu icazatnâmeyi olduğu gibi buraya aktarmaya gerek olmasa da ana hatları üzerinde durmak gerekir.

TAGORE KİMDİR?

Sir Rabindranath Tagore 6 Mayıs 1861'de Kalkütta'da doğdu. Babası Maharishi Debendranath Tagore, zengin bir Brahmandı. Edebiyatla çocuk yaşta ilgilendi. 1878'de bir kardeşiyle birlikte İngiltere'ye gitti. Londra'da, University College'de hukuk öğrenimi yapmak istiyordu. Ama kısa süre sonra Hindistan'a döndü. 1878'de ilk kitabını, Bir Şairin Masalı'nı yayımladı, Mrinalinidebi adlı bir kadınla evlendi. Tagore, 1913'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı. İki yıl sonra da "Sir" unvanıyla ödüllendirildi. Altmış sekiz yaşında resim yapmaya başladı; Moskova, Berlin, Münih, Paris, Birmingham ve New York'ta sergiler açtı. Müzikle ilgisi çocukluğuna kadar uzanıyordu; üç bini aşkın şarkı bestelemişti. Uzun bir hastalıktan sonra 7 Ağustos 1941'de Kalkütta'da öldü. Yazdıklarını İngilizceye kendi çeviren şairin yüzbini aşkın dizesi vardır. Belli başlı kitapları şunlardır: Gitanjali (1912), Büyüyen Ay (1913), Bahçıvan (1913), Yemiş Zamanı (1916), Aç Taşlar (1916), Avare Kuşlar (1916), Kişilik (1917), Sevgilinin Armağanı (1918), Yuva ve Dünya (1919), Kaçak (1921), Ateşböcekleri (1928).

DERVİŞ EFENDİ'NİN TALEBESİ

Mustafa Şükrü Efendi'nin aldığı icazetnâme Kayserili Ali Rıza Efendi'nin imzasını taşımaktadır. Bu alim de "Derviş Efendi" ismi ile bilinirdi. Mustafa Şükrü'nün hocası, talebesinin kendisinden ilim meclisine devam ederek hadîs, tefsîr, usûl, beyân, kelâm, aklî ve naklî ilimler, sair fenler ve meseleleri tahsîl ettiğini ifade etmektedir. Kayserili Ali Rıza Efendi de talebesine okuttuğu dersleri sağlam senet ve rivayetlerle, icazetlerde adet olan hoca silsile ve zinciri ile büyük alimlere bağlamakta ve Hz. Peygamber'e dayanmaktadır. Mustafa Şükrü Efendi okuduğu dersleri hocası da aynen daha önce gelen alimlerden aynı şekilde okumuş ve öğretmiştir. Bu zincir de Buharî, Saadeddin Teftazanî, Şerîf Cürcanî, Nasiruddin Tusî, İmamı Gazâlî, Ebu Hanîfe, Hammad, Alkame, İbni Mes'ud gibi büyük alimlerle silsilenin sonuna varılmıştır. Böyle bir zincirin dünyada İslâmdan başka bir eğitim ve öğretim sisteminde olmasına imkân ve ihtimal yoktur.