Dr. Muhammet Çakmak'ın Nakşibendiliğin Sosyolojik Evreni-Elazığ ve Siirt Örneği başlıklı doktora çalışmasında müritlerin evlilik anlayışları ve evlenme biçimleri de araştırıldı. Buna göre müritlerin yüzde 38.9'u 19-24 yaş arasında, yüzde 27'si 25-30 yaş arasında evlendi. 18 yaş ve altı evlenenlerin sayısı ise yüzde 10.9 . Araştırmada ortaya çıkan bir başka gerçek de çok evliliğin düşük olması. Dr. Çakmak, Nakşi geleneğine sahip olan şeyhlerin üç kuşak önceki ataları dahil birden fazla evlilik yapmadıklarını vurguluyor. Buna örnek olarak Elazığ'daki Nakşi Şeyhi Halit Hoca'nın eşinin 15 yıl önce vefat etmesine karşın ikinci bir evlilik gerçekleştirmediğini kaydediyor.

Çok eşlilik yok denecek kadar az

Çakmak'ın elde ettiği verilere göre Siirt'teki müritler arasında ikinci evlilik hiç yok. Elazığ'da ise bu oran yüzde 6. Dr. Çakmak bu bulguların yeni bir dindarlık tipolojisinin oluştuğuna işaret ettiğini belirterek tarikat olgusunun çağdaş dünyanın normları ile zaman içerisinde bütünleştiğini gösterdiğini vurguluyor. Araştırmaya göre müritlerin yüzde 24.7'si 3 çocuklu, yüzde 18.7'si bir, yüzde 16.9'u iki, yüzde13.5'i dört, yüzde 10'u beş çocuklu.

Araştırmaya göre Siirt'teki müritlerin tümü resmi ve imam nikahını bir arada gerçekleştirmiş. Elazığ'da bu oran yüzde 92.3. Elazığ'da sadece resmi nikah yapan ve imam nikahına gerek görmeyen müritlerin sayısı yüzde 3.1 iken, resmi nikahı olmayıp imam nikahıyla evli olanların oranı yüzde 4.6 . Her iki ilde müritlerin yüzde 1.8'i sadece resmi nikah yapmışlar. Sadece imam nikahı ile evlenenlerin oranı yüzde 2.7. İki ilde müritlerin yüzde 73.4'ü görücü usülüyle, yüzde 22.9'u eşiyle birlikte karar vererek, yüzde 9'u kız kaçırmak suretiyle evlendi. Müritlerin eşlerinin yüzde 77.2'si ev hanımı, yüzde 17.8'i resmi kurumda, yüzde 9'u özel sektörde, yüzde 4.1'i ise diğer sektörlerde çalışıyor.

Eşlerinin fikrine başvuruyorlar

Müritlerin yüzde 75'i "Kadın bana Allah'ın emanetidir" derken, yüzde 12'si "Evimin direği", yüzde 1.9'u "Çocuk doğurması gereken biri", yüzde 3'ü "Ev işlerini yapması gereken biri", yüzde 8'i ise "Aile bütçesine katılması gereken biri" diyor. Eşlerinin fikrini almaya gerek duyup duymadıkları şeklindeki soruya erkek müritlerin yüzde 40.4'ü "Eşimin fikrine her zaman başvururum", yüzde 53.7'si "Bazen başvururum", yüzde 6.5'u ise "Gerek duymam" diyor.

KIZ ÇOCUKLARI OKUMALI

Araştırmada Nakşi müritlerin yüzde 79.8'i "Kadınlar dövülemez" derken, yüzde 20.2'si "Dövülebilir" diyor. Okur yazar olmayıp da dövülmez diyenlerin oranı yüzde 75. Lise ve dengi okullardan mezun olanların yüzde 74'ü, yüksek okul ve yüksek lisans sahibi olanların ise yüzde 88'i kadınların dövülmemesi gerektiğini savunuyor.

Doğum kontrolü gerekli

Elazığ ve Siirt'te doğum kontrolünün gerekliliğine katıldığını söyleyen müritlerin oranı yüzde 51.9. "Doğum kontrolünün gerekliliğine tamamen katılıyorum" diyenler yüzde 25.2, "Katılmıyorum" diyenler yüzde 15.9, "Hiç katılmıyorum" diyenlerin oranı ise yüzde 7. Her iki ilde de müritlerin yüzde 63'ü "Kadın ev dışında çalışmamalıdır" derken, yüzde 11.5'i "Çalışabilir" diyor. Müritlerin yüzde 22.9'u ise "Eşimin kendi tercihine bırakırım" diyor.

Evlilik neslin devamı

Araştırmada müritlerin evliliğe bakış açıları da tespit edildi. Buna göre "Evlilik dini inancımın emrini yerine getirmektir" diyenlerin oranı yüzde 42.3. Bu oran Elazığ'da yüzde 91.1. Siirt'te müritlerin yüzde 76.6'sı evliliği neslin devamı olarak görüyorlar. Her iki ilde evliliği neslin devamı olarak görenlerin oranı yüzde 24.2. "Evlilik düzenli bir hayatın gerekliliğidir" diyenler yüzde 16.6, "Rahat bir yaşam biçimi" diyenler yüzde 4.9, "sevgi ve aşk paylaşımı" diyenler yüzde 7.5. Evliliği sevgi paylaşımı olarak görenlerin sayısı Siirt'te daha fazla. Müritlerin yüzde 81'i çocuklarının farklı dinden biriyle evlenmesine karşı çıkıyor. "Farklı din, milliyet, mezhep ve tarikat farkı gözetilmemelidir" diyenlerin oranı ise yüzde 8.2.

Siirt ve Elazığ'daki Nakşibendilerin yüzde 57.2'si kız çocuklarının liseye kadar okuması gerektiğini düşünürken, yüzde 40.1'i yüksek tahsil görmesini istiyor. "Kız çocukları okumamalı" diyenlerin oranı ise yüzde 2.6.

Göç dini hayatı etkiliyor

Dr. Çakmak, Elazığ'daki Nakşi-Halidi geleneğini irdelediği çalışmasında Elazığ'ın sosyal ve ekonomik profilini de çıkarmış. Elazığ'ın 1980'lere kadar kısmi göç veren bir il konumundayken, bu tarihten sonra göç alan il durumuna geldiğini belirten Dr. Çakmak şöyle diyor: "Kentin eski dokusu ve nüfus profili son 10 yılın yoğun göçleriyle bozuldu. Yeni gelişen yapı içinde hem eski sosyal ilişkiler ağı hem de eski kentli kültürü hızla değişime uğramaktadır. Nüfus profili geçmişte homojen iken, göçlerle birlikte ikili bir yapı ortaya çıktı. İl merkezine çevre illerden büyük oranda bir göç yaşandı. 1995'de Elazığ'da kırsal kesim nüfusu azaldı. Çünkü, kırsal kesimdeki tarımsal gelirlerin azlığı ve bir kısım ilçelerde terör etkisi göçün hızını artırıyor. Bugün Elazığ ili hızla nüfusu artan, özellikle genç nüfusunun artışı itibarıyla yoğunluk gösteren bir ildir. Kentin çevresinde ortaya çıkan gecekondular, hızla artan işsizlik buna paralel olarak gelişen şehirleşme olgusu, karmaşık bir sosyal yapıyı barındırmaya çalışıyor. Bu anlamda, Elazığ'da dini hayat bu karmaşadan etkileniyor. Türkiye'deki birçok dini grup ve cemaatin mensubu Elazığ'da bulunmaktadır. Elazığ'daki Nakşibendi Cemaati de nüfus artışından etkilenmekte, her geçen gün mensup sayısında bir artış gözleniyor."

1. Bölüm: Nakşilik şehirleşiyor
2.. Bölüm: Tarikata nasıl girdiler?
4. Bölüm: Derin dindarlık suçla bağdaşmıyor
5 Bölüm: Etnik milliyetçiliğe Nakşi barikatı